Kuliah Maghrib
Oleh Ustaz Dr Mohd Nizam Mokhtar
TUMA’NINAH (الطُّمَأْنِينَةُ)
Tuma’ninah ialah berhenti seketika sehingga anggota badan berada dalam keadaan tetap dan tenang ketika melakukan rukun solat. Ia bukan sekadar pergerakan yang perlahan, tetapi perlu ada ketenangan dan kestabilan anggota pada setiap tempat yang diwajibkan tuma’ninah.
1. Di manakah tuma’ninah wajib dalam solat?
Menurut Mazhab Syafi‘i, tuma’ninah wajib dilakukan pada empat rukun solat:
1. Rukuk
Membongkok sehingga kedudukan rukuk sempurna, kemudian berhenti seketika dengan anggota tetap.
2. Iktidal
Bangun daripada rukuk sehingga berdiri tegak, kemudian berhenti seketika sebelum turun sujud.
3. Sujud
Setelah sampai pada kedudukan sujud yang sempurna, berhenti seketika dengan anggota sujud stabil.
4. Duduk antara dua sujud
Duduk dengan sempurna dan berhenti seketika sebelum melakukan sujud kedua.
2. Berapa lama tuma’ninah?
Kadar minimum tuma’ninah ialah berhenti seketika sehingga anggota badan tetap pada kedudukan rukun tersebut. Dalam pengajaran asas, ia sering diterangkan sebagai tempoh yang mencukupi untuk menyebut “Subhanallah” sekali dengan kadar sederhana, tanpa tergesa-gesa.
Namun, menyebut tasbih bukan syarat sah tuma’ninah. Yang menjadi syarat ialah kestabilan anggota badan.
3. Apakah hukum solat tanpa tuma’ninah?
Tuma’ninah ialah rukun solat. Oleh itu, jika seseorang meninggalkan tuma’ninah dengan sengaja atau tidak melakukannya sehingga rukun itu tidak sempurna, solatnya tidak sah dan perlu diperbetulkan atau diulangi mengikut keadaan.
Rasulullah ﷺ pernah menegur seorang lelaki yang solat terlalu cepat, lalu Baginda bersabda:
ثُمَّ ارْكَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ رَاكِعًا
“Kemudian rukuklah sehingga engkau tenang dalam keadaan rukuk.”
Hadis riwayat al-Bukhari dan Muslim, daripada Abu Hurairah RA, dalam hadis tentang lelaki yang tidak menyempurnakan solatnya.
4. Tuma’ninah bukan sekadar pada tubuh
Kita juga perlu berusaha menghadirkan hati ketika solat. Tuma’ninah pada anggota ialah rukun, manakala khusyuk ialah tuntutan besar yang menyempurnakan kualiti solat.
Pengajaran: Jangan terlalu mengejar cepat selesai solat sehingga rukuk, iktidal, sujud dan duduk antara dua sujud dilakukan secara tergesa-gesa.
Masjid Ayer Molek