Tasawuf pada hakikatnya membina dan menyuburkan ketakwaan dalam hati, dengan mendidik manusia supaya sentiasa merasa diawasi oleh Allah SWT, membersihkan hati daripada sifat-sifat tercela dan menghiasi diri dengan akhlak yang mulia.
Antara asasnya:
1. Membersihkan hati — daripada riya’, ujub, takabbur, hasad dan cinta dunia yang berlebihan.
2. Mendidik nafsu — supaya tunduk kepada syariat, bukan mengikut kehendak hawa nafsu.
3. Membina muraqabah — merasakan Allah sentiasa melihat dan mengetahui segala perbuatan kita.
4. Melahirkan ihsan — beribadah kepada Allah seolah-olah kita melihat-Nya; jika tidak mampu, yakin bahawa Allah melihat kita.
5. Membentuk akhlak — semakin dekat seseorang kepada Allah, semakin baik akhlaknya terhadap makhluk.
6. Allah SWT berfirman:
قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا
“Sesungguhnya berjayalah orang yang menyucikan jiwa itu, dan sesungguhnya rugilah orang yang mengotorinya.”
— Surah al-Syams, 91:9–10
- Jadi, tasawuf bukan sekadar ilmu untuk berbicara tentang hati, tetapi ilmu yang sepatutnya membawa hati kepada taqwa, taat kepada Allah dan berakhlak kepada makhluk.
Ringkasnya:
- Syariat membimbing amal.
- Tasawuf membimbing hati.
- Apabila zahir dan batin diperbaiki, lahirlah ketakwaan.
Apa itu Wara'?
Wara’ (الورع) ialah sikap berhati-hati dalam perkara agama, dengan meninggalkan perkara yang diragui atau boleh membawa kepada dosa, walaupun perkara itu belum tentu haram.
Maksud mudah
Wara’ = meninggalkan perkara yang syubhah kerana takut terjatuh ke dalam perkara yang haram.
Nabi ﷺ bersabda:
“Yang halal itu jelas dan yang haram itu jelas. Di antara keduanya terdapat perkara-perkara syubhah yang tidak diketahui oleh kebanyakan manusia. Maka sesiapa yang menjaga diri daripada perkara syubhah, dia telah menjaga agama dan kehormatannya.”
— Riwayat al-Bukhari dan Muslim.
Tingkatan wara’
- Wara’ daripada perkara haram
- Meninggalkan apa yang jelas haram.
- Wara’ daripada perkara syubhah
- Meninggalkan perkara yang tidak jelas halal atau haram kerana takut terjerumus ke dalam haram.
Wara’ yang lebih tinggi
- Meninggalkan sebahagian perkara yang harus kerana bimbang ia melalaikan hati daripada mengingati Allah atau membawa kepada perkara yang tidak baik.
- Contoh: Kalau kita tidak pasti sesuatu harta itu diperoleh dengan cara yang halal atau ada unsur haram, maka orang yang wara’ akan berhati-hati dan tidak mengambilnya sehingga jelas hukumnya.
Kesimpulannya:
- Wara’ ialah sifat takut kepada Allah yang mendorong seseorang menjaga diri daripada dosa, syubhah dan perkara yang boleh merosakkan agama serta hati.
- Dalam tasawuf, wara’ menjadi salah satu jalan untuk membersihkan hati dan membina ketakwaan.
Orang yang mendapat hidayah tidak akan lalai daripada mengingati mati. Bukan bermakna dia sentiasa bersedih atau meninggalkan urusan dunia, tetapi ingatan kepada kematian menjadikan hatinya lebih sedar bahawa kehidupan dunia ini sementara dan setiap amal akan dipertanggungjawabkan di hadapan Allah SWT.
Allah SWT berfirman:
كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ
“Tiap-tiap yang bernyawa akan merasai mati.”
— Surah Ali ‘Imran, 3:185
Nabi ﷺ juga bersabda:
“Perbanyakkanlah mengingati perkara yang memutuskan segala kelazatan (iaitu kematian).”
— Riwayat al-Tirmizi dan al-Nasa’i
Kesan mengingati mati
Hati menjadi lebih takut kepada Allah.
Mengurangkan cinta dunia yang berlebihan.
Mendorong kita segera bertaubat.
Menjadikan kita lebih bersungguh-sungguh melakukan amal soleh.
Menjauhkan diri daripada maksiat dan kezaliman.
Menjadikan kita lebih mudah memaafkan dan berbuat baik kepada manusia.
Mengingati mati bukan untuk melemahkan kehidupan, tetapi untuk membetulkan arah kehidupan.
Orang yang lalai daripada mati akan mudah lalai daripada akhirat.
Orang yang mengingati mati akan lebih bersedia untuk bertemu Allah.
---------------------------'
Kuliah Maghrib
Isnin malam Selasa 4 Rabiulawal 1448H
Kitab Penawar Bagi Hati.
Penyampai: Us Osman Abd Halim
Masjid Ayer Molek