Istilah Ulil Amri (أُولِي الْأَمْرِ) disebut dalam Al-Quran ayat 59:
"Wahai orang-orang yang beriman! Taatilah Allah, taatilah Rasul, dan Ulil Amri dalam kalangan kamu..."
Para ulama tafsir menjelaskan bahawa Ulil Amri merujuk kepada mereka yang mempunyai autoriti dalam urusan umat.
Antara tafsiran yang masyhur ialah:
1. Pemerintah atau pemimpin – khalifah, sultan, raja atau pemerintah yang mentadbir urusan masyarakat Islam.
2. Para ulama – mereka yang mempunyai ilmu agama dan menjadi rujukan dalam hal syariat.
3. Gabungan kedua-duanya – ramai mufassir seperti Ibn Kathir dan Al-Tabari menghimpunkan kedua-dua makna ini, iaitu pemerintah dan ulama sama-sama termasuk dalam Ulil Amri mengikut bidang kuasa masing-masing.
Batas ketaatan kepada Ulil Amri.
Ketaatan kepada Ulil Amri bukanlah mutlak. Ia terikat dengan ketaatan kepada Allah dan Rasul-Nya. Sabda Nabi ﷺ:
"Tidak ada ketaatan kepada makhluk dalam perkara maksiat kepada Allah. Sesungguhnya ketaatan hanyalah dalam perkara yang makruf."
Maka:
- Jika arahan mereka selaras dengan syariat, wajib ditaati.
- Jika mereka memerintahkan maksiat, tidak boleh ditaati dalam perkara tersebut, namun adab dan prinsip syarak dalam menasihati serta berurusan dengan mereka tetap perlu dipelihara.
Kesimpulannya, Ulil Amri ialah pihak yang diberi amanah memimpin dan mengurus urusan umat, termasuk pemerintah dan para ulama, yang ditaati selagi arahan mereka tidak bercanggah dengan syariat Allah dan Sunnah
Rasulullah ﷺ.
Bai'ah (البيعة) ialah janji setia untuk taat kepada pemimpin dalam perkara yang makruf (baik), menurut syariat Islam.
Dalam konteks Ulil Amri, bai'ah bermaksud seseorang berjanji untuk:
- Taat kepada pemerintah Islam dalam perkara yang tidak bercanggah dengan syariat.
- Membantu menjaga keamanan dan perpaduan umat.
- Tidak memberontak tanpa sebab yang dibenarkan oleh syarak.
Antara dalilnya ialah sabda Nabi ﷺ:
"Sesiapa yang mati sedangkan di lehernya tiada bai'ah, maka dia mati seperti mati jahiliah." (Hadis riwayat Sahih Muslim)
Para ulama menjelaskan bahawa hadis ini menekankan kepentingan umat Islam mempunyai kepimpinan yang sah dan tidak hidup dalam keadaan tanpa ikatan kepada pemerintahan yang mengurus urusan umat.
*Dalam keadaan sekarang*
Bai'ah bukan bermaksud setiap individu mesti mengangkat sumpah secara peribadi kepada pemerintah. Dalam sistem negara moden, para fuqaha menjelaskan bahawa bai'ah boleh berlaku melalui mekanisme yang diterima dalam sesebuah negara, seperti pelantikan, pewarisan yang sah, atau sistem yang diiktiraf oleh masyarakat dan syarak.
Di Malaysia, umat Islam hendaklah menghormati dan mentaati pemerintah serta institusi yang sah dalam perkara yang makruf, di samping memelihara kesetiaan kepada Yang di-Pertuan Agong dan pemerintah mengikut lunas Perlembagaan serta syariat.
Kesimpulannya, bai'ah kepada Ulil Amri ialah komitmen untuk taat dalam perkara yang makruf, menjaga perpaduan umat, dan tidak mentaati arahan yang bercanggah dengan perintah Allah dan Rasul-Nya.